گاز کلر

توسعه صنعت ایرانیان

فروشنده گازهای صنعتی , آزمایشگاهی در مرحله اول توضیحاتی را در مورد گاز کلر و موارد مصرف این گاز ارائه کرده است که در ادامه به آن می پردازیم

 

مقدمه :

کُلُر (انگلیسی: Chlorine) عنصر شیمیایی با عدد اتمی ۱۷ و نماد Cl است. کلر در فرم عنصری خود (Cl2) تحت شرایط استاندارد، کلرید، اکسیدکننده قوی است که برای سفید سازی پارچه‌ها و به عنوان ضد عفونی‌کننده رایج در استخرهای شنا برای تمیزی و بهداشت آن‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرد. ِ کلر دو و نیم مرتبه از هوا سنگین تر، دارای بوی بسیار بد و خفه‌کننده و بسیار سمی است. کلر به عنوان بخشی از نمکهای طعام و ترکیبات دیگر به مقدار زیادی در طبیعت و لزوماً در بیشتر جانداران وجود دارد. گاهی در اتمسفر فوقانی ترکیبات کلرداری مانند کلروفلوئوروکربن وجود دارند که در تخریب لایه اوزون موثرند.

 

خصوصیات فیزیکی :

در دما و فشار استاندارد دو اتم کلر تشکیل مولکول ۲ اتمی کلر را می‌دهند Cl2 گاز سبز، زرد رنگی است که بوی قوی متمایزی دارد (بوی سفیدکننده). پیوند بین ۲ اتم کلر نسبتاً ضعیف است، که مولکول را بسیار واکنش پذیر می‌کند. نقطه جوش آن در حدود ℃۳۴ - است اما در دمای اتاق تحت فشار بالای اتمسفر می‌تواند مایع شود.

 

خصوصیات شیمیایی :

همراه با فلور، برم، ید و استاتین، کلر عنصری است از سری هالوژن‌ها (گروه ۱۷) است. کلر تقریباً با همه عناصر تشکیل ترکیب می‌دهد و ترکیبات کلریدها را می‌سازد. گاز کلر با بیشتر ترکیبات آلی واکنش می‌دهد، حتی به صورت غیرفعال سوختن هیدرو کربن‌ها را تحت تأثیر قرار می‌دهد. نام کلر برگرفته از واژه chloros به معنی سبز مایل به زرد است، که اشاره به رنگ این گاز دارد. در ۱ لیتر آب ۱۰ درجه، ۳٫۱۰ لیتر و در آب ۳۰ درجه تنها ۷۷/۱ لیتر کلر حل می‌شود.

 

کاربرد گاز کلر :

کلر عنصر شیمیایی مهمی در تصفیه آب، مواد گندزدا در سفیدکننده و نیز در گاز خردل به‌شمار می‌رود. همچنین کلر در ساخت طیف وسیعی از اقلام روزمره کاربرد دارد.

برای از بین بردن باکتری و سایر میکروبهای موجود در ذخائر آب آشامیدنی بکار می‌رود. امروزه حتی به ذخائر کوچک آب همواره کلر افزوده می‌گردد. در تولید محصولات کاغذی، مواد ضد عفونی‌کننده، رنگدانه‌ها، مواد غذائی، حشره کشها، رنگها، فراورده‌های نفتی، پلاستیک، دارو، منسوجات، حلالها و محصولات مصرفی بسیار زیاد دیگری کاربرد دارد.

در ترکیبات آلی درصورتیکه کلر جایگزین هیدروژن شود «لاستیک مصنوعی» اغلب باعث ایجاد خصوصیات مورد نیاز در این ترکیبات می‌گردد لذا در ترکیب آلی از این عنصر به عنوان عامل اکسیدکننده و جانشین، به‌طور گسترده استفاده می‌گردد.

سایر موارد کاربرد کلر در تولید کلراتها، کلروفرم، تتراکلرید کربن و در استخراج برم می‌باشد.

 

هشدار :

کلر موجب تحریک دستگاه تنفسی شده و در حالت گازی باعث تورم غشای مخاطی و در حالت مایع موجب سوختگی پوست می‌شود. مقدار ۳٫۵ppm آن لازم است تا به عنوان بویی متمایز شناخته شود و مقدار ppm۱۰۰۰ آن کشنده است. به همین علت در طول جنگ جهانی اول کلر یکی از گازهایی بود که به عنوان گاز جنگی مورد استفاده قرار گرفت. مواجهه با این گاز نباید از ۰٫۵ppm فراتر رود (با میانگین وزنی زمان ۸ ساعت –۴۰ ساعت در هفته). مواجهه شدید با مقدار زیاد کلر غلیظ (اما نه مقدار کشنده) می‌تواند باعث ادم ریه یا آب آوردن آن که وضعیتی بسیار ناگوار است گردد. تماس دائم با مقادیر کم آن ریه‌ها را ضعیف کرده و آسیب‌پذیری ریه‌ها را در برابر بیماریهای دیگر افزایش می‌دهد. در صورت مخلوط شدن مواد سفیدکننده با آمونیاک، اوره و سایر محصولات شوینده، احتمال تولید گازهای سمی وجود دارد. این گازها حاوی مخلوطی از گاز کلر و تری کلرید نیتروژن هستند؛ بنابراین باید از چنین ترکیبی اجتناب کرد.

 

نحوه مسمومیت با گاز کلر :

امروزه مسسمومیت با گاز کلر بیشتر بصورت مسمومیتهای تصادفی و صنعتی مشاهده میشود . نشت گاز کلر از لوله های و مخزن حاوی این ماده یکی از علل بروز مسمومیتهای تصادفی و شغلی در صنایع میباشد . یکی از علل بروز مسمومیت با این گاز در محیطهای غیر صنعتی مانند منازل , مخلوط کردن ترکیبات ( لوله بازکن و جرم بر ) با فراوردههای سفید کنندهی خانگی که حاوی هیپوکلریت میباشند , به ویژه در محیطهای در بسته و فاقد تهویه مناسب میباشد . افزودن اسید به محلول حاوی هیپوکلریت موجب متصاعد شدن گاز کلر میگردد . افزودن آمونیاک به این نوع فرآوردهها ممکن است سبب ایجاد گونه های فعال گاز کلر مانند کلر آمین شود .

 

تاثیرات نشت گاز کلر برحسب میزان تنفس متفاوت میباشد :

  • 0/2-0/4 PPM : آستانه بو و بدون خطر
  • 1-3 PPM : مرحله ضعیف همرا با سوزش مجاری تنفسی تا یک ساعت
  • 5-15 PPM : مرحله متوسط همراه باسوزش شدیدتر مجاری تنفسی
  • 30 PPM : همراه با درد سریع سینه , استفراغ و سرفه
  • 40-60 PPM : مسمومیت شدید
  • 430 PPM : مرگ بعد از سی دقیقه
  • 1000 PPM : مرگ بعد از چند دقیقه

 

رنگ گاز کلر :

گاز کلر زرد مایل به سبز است، دو و نیم مرتبه از هوا سنگین تر، دارای بوی بسیار بد و خفه کننده و بسیار سمی است

 

سایزهای رایج کپسول برای گاز کلر :

  1. کپسول گاز کلر 2 لیتری
  2. کپسول گاز کلر 5 لیتری
  3. کپسول گاز کلر 10 لیتری
  4. کپسول گاز کلر 20 لیتری
  5. کپسول گاز کلر 40 لیتری  

 

Scroll to Top